Hỏa Phụng Liêu Nguyên - Đôi điều cảm nhận

1. Hoả Phụng Liêu Nguyên  ( HPLN ) là bộ truyện tranh nhiều tập dịch từ nguyên bản tiếng Hoa của Trần Mỗ. Truyện lấy bối cảnh và nhân vật lịch sử thời kỳ Tam Quốc (kéo dài 97 năm, từ 184-280). Là câu chuyện về  “Tình”, “Nghĩa” và “Trí” của thời loạn; có thể nói  HPLN  có đầy đủ chất bi tráng và hùng tráng - yếu tố làm nên thành công của những bộ truyện dã sử. Không phải ngẫu nhiên mà có  Hội Những Người Hâm Mộ Hỏa Phụng Liêu Nguyên, nơi các  fan  của truyện gắn bó với nhau theo một cách rất đặc trưng: cùng bàn luận về các giá trị tư tưởng thông qua các sự kiện lịch sử trong và ngoài bộ truyện tranh này. Chính những giá trị về nội dung, nghệ thuật và tư tưởng của HPLN đã đem đến sự khai sáng và gắn kết các fan hâm mộ của nó. Bài viết này cố gắng đưa đến cho người đọc một cái nhìn đầy đủ nhất về bộ truyện tranh  Hỏa Phụng Liêu Nguyên, qua đó giúp các độc giả mới của trang  wiki Hỏa Phụng  hiểu rõ hơn về bộ truyện.

2. Về Tam Quốc Diễn Nghĩa:   TQDN  là bộ tiểu thuyết chương hồi kinh điển, một trong tứ đại kì thư của nền văn học cổ đại Trung Hoa. Ngay từ đầu thế kỷ 20,  TQDN  đã có bản dịch Việt. Hơn 100 năm, ảnh hưởng của  TQDN  lên độc giả Việt Nam là không nhỏ chút nào. Đối với mỗi độc giả của  TQDN, hình tượng những nhân vật như: Lưu Bị, Lữ Bố, Tào Tháo, Đổng Trác… có lẽ đã được khắc sâu và trở nên quá quen thuộc. Chính vì ảnh hưởng sâu rộng của  TQDN  nên các tác phẩm lấy cảm hứng từ thời đại Tam Quốc luôn có được một lượng ủng hộ nhất định nhờ tận dụng được hiệu ứng từ tác phẩm đi trước, nhưng đồng thời chúng cũng phải vượt qua được thử thách là thành công quá lớn của  TQDN ; vậy nên không phải tất cả đều thành công. Viết như thế nào để cuốn hút được độc giả vào một đề tài đã từng được khai thác khá nhiều, với cái bóng khá lớn phía trước, đó chính là thước đo tài năng của tác giả. Nếu cốt truyện không mới thì cầm chắc thất bại, bởi tình tiết, điển tích của Tam Quốc vốn đã được đông đảo người đọc nằm lòng; còn nếu viết khác đi, sức sáng tạo liệu có vượt qua được “người tiền nhiệm” La Quán Trung? Đó là câu hỏi luôn làm đau đầu người viết. Dẫu sao, một đề tài đầy tiềm năng như Tam Quốc vẫn luôn có sức hấp dẫn riêng, và không thiếu các tác giả sẵn sàng thử lửa. Có thể điểm qua:

3. Các tác phẩm truyện tranh có đề tài về thời Tam Quốc:

a. Chú Bé Rồng:  lấy cảm hứng từ môtip vượt thời gian trở về quá khứ, đưa cặp đôi học sinh người Nhật vô tình rơi vào vòng xoáy thời gian và mắc kẹt lại trong thời Tam Quốc. Truyện nhanh chóng thu hút người đọc bởi hẳn ai là  fan  của  TQDN  cũng từng ao ước một lần trở về thời kỳ ấy, gặp mặt các chiến tướng kiêu hùng và chứng kiến các trận đấu với mưu lược kinh điển. Ban đầu,  Chú Bé Rồng  có cách mở vô cùng ấn tượng khi đưa nhân vật Quân Sư Rồng - vốn thuộc nằm lòng  TQDN  - rơi vào thời đại Tam Quốc, vô tình làm Từ Thứ vong trận, từ đó thay mặt Từ Nguyên Trực vạch kế hoạch đầu tiên giúp quân Lưu Bị đánh bại quân Tào. Nhưng ngay khi người đọc đang háo hức chờ đợi những diễn biến mới mẻ từ việc một mắt xích trong lịch sử bị gãy, dẫn đến những tình huống bất ngờ thì  Chú Bé Rồng  sa đà vào trào lưu của Manga:  siêu nhân quái kiệt, 1 giết 1000 mà không mất cọng tóc => từ đó tác giả đập 1 nhát vào mặt độc giả, những người vốn đang chờ đợi Quân Sư Rồng dùng mưu trí và khả năng "biết trước tương lai" làm nên những trận chiến khôn lường. Thay vào đó là trò luyện nội công siêu đẳng, đao thương bất nhập, quỷ khốc thần sầu, cho nhân vật chính  solo  và  knock out  hầu hết mãnh tướng thời Tam Quốc. Cốt truyện ngày càng đuối và nhảm dần => đọc giải trí tốt, dễ đọc, dễ quên.

b. Tam Quốc Kiêu Hoàng:  mang đậm phong cách truyện tranh võ hiệp Trung Quốc – khi mà cả những nhân vật tầm thường cỡ Thập Thường Thị cũng là thập đại cao thủ, võ công siêu quần => binh lính chỉ là cỏ rác cho  main char  chà đạp. Truyện lấy tranh vẽ, võ công làm thế mạnh. Cốt truyện tuy có chút ẩn tình nhưng cơ bản là y hệt  TQDN   => nếu để giải trí, xem tranh thì tuyệt vời.

4. Hỏa Phụng Liêu Nguyên  thì khác, nó là cái nhìn về thời đại phong kiến của một tác giả sống thời hiện đại. Giữa nhiều tác phẩm có chung chủ đề Tam Quốc, nó gây ấn tượng ngay từ đầu bởi sự lý thú toát ra từ nhiều khía cạnh:

A - Sự mới mẻ về tư tưởng: HPLN  không đi theo lý luận êm tai một chiều mà bao gồm nhiều luồng tư tưởng đối nghịch nhau; làm cho người đọc thấy ngay cả những lý luận hoang đường, điên cuồng nhất vẫn có sự đúng đắn, hợp lý nhất định. Ngược lại, ngay cả những điều tưởng như chuẩn mực cũng có thể khiến người đọc hoang mang về mặt trái của nó. Những đạo lý giáo điều thời phong kiến được phá bỏ, làm cho người đọc thấy được những điều xuẩn ngốc, đáng cười nhạo của nó. Tướng lĩnh nắm trong sinh mạng của ngàn vạn con người, đâu phải chỉ là kẻ thất phu cậy sức? Tại sao lại gọi họ là "hữu dũng vô mưu"? Và nhớ chăng, trong lịch sử có được mấy kẻ được xem là “hữu dũng vô mưu” như thế? Tại sao lại đề cao lòng trung thành trong một cuộc chiến đầy sự phản trắc – như cuộc chiến của liên quân Quan Đông chống Đổng Trác? Những quan lại kề cận nhà vua được tán dương là trung nghĩa thực ra lại là những kẻ tội nhân, khư khư cầu an, chẳng lo gì đến cải cách, chỉ tổ gây họa cho thời đại. Những mưu sĩ tài ba được đào tạo với mong ước tốt đẹp, được thiên hạ khắp nơi ca tụng ngưỡng mộ lại là những kẻ bàn tay dính đầy máu, tội lỗi xét cho cùng có đâu thua gì Thập Thường Thị lúc xưa? Nếu như những bộ truyện về lịch sử khác vẫn đang loay hoay ở bước sáng tạo, vẫn chủ yếu tập trung vào những tình tiết truyện mới mẻ, ly kỳ,... còn về mặt tư tưởng vẫn không vượt quá xa ra khỏi những quy tắc truyền thống; thì Trần Mưu lại khác. Ông đã có những sáng tạo, những phá cách vượt ra ngoài khuôn khổ truyền thống, thậm chí là đảo ngược luân lý, chẳng quản thị phi, phá bỏ mọi rào cản tư duy thông thường. Một ví dụ tiêu biểu khác là ông đã dám đưa tình yêu trong  HPLN  vượt qua mọi giới hạn, điều mà trước đó không một bộ truyện về đề tài lịch sử nào dám làm (Điêu Thuyền trong  TQDN, đã hóa thân thành một thái giám trong  HPLN , mang trong mình một tình yêu đồng tính). Khi mới ra mắt, tình tiết này đã gây ra nhiều tranh cãi, ông đã bị  vozer  Tàu truy sát vì tội bóp méo lịch sử + dám đưa cộng đồng của họ ra ngoài ánh sáng, tuy nhiên theo thời gian độc giả đã dần dần chấp nhận, thậm chí còn trở nên yêu thích…

B - Sự sâu sắc của nội dung:   HPLN  đã khắc họa sâu sắc thân phận con người trong thời đại phong kiến, không chỉ ở những nhân vật đã quá quen thuộc trong  TQDN, mà còn phục hiện được cả một xã hội đang điên cuồng rên xiết vì chiến loạn – qua số phận của những kẻ vô danh. Ôn Thụy An từng nói, tác phẩm hay là nhờ có nhân vật cá tính sâu. Trần Mưu đã cực kỳ thành công với dàn nhân vật của ông. Lật lại hết những điều tưởng như đã bất di bất dịch trong lòng mỗi người từng đọc  TQDN ; mỗi nhân vật như Lưu Bị, Tào Tháo, Tôn Sách, Lữ Bố, Đổng Trác, Quách Gia... đều làm người đọc mất ăn mất ngủ, kinh tâm động phách bởi chiều sâu trong tư tưởng cũng như nét cá tính đặc sắc của từng người. Một bá chủ Lưu Bị phải biến đổi bản thân từ "tốt" thành "nửa tốt nửa xấu" để phù hợp với thời đại. Một chiến thần Lữ Bố thông minh tài ba, "vượt trội" trong thế giới loài người để rồi bị vùi dập cũng chỉ vì sự "vượt trội" đó. Một thái giám Tiểu Mạnh khao khát hạnh phúc, khao khát được sống đúng nghĩa, để rồi chết đi mà vẫn không biết ý nghĩa đích thực của cuộc sống là gì... Không chỉ giới hạn trong những nhân vật mà lịch sử "điểm mặt chỉ tên", trong  HPLN, người đọc còn bắt gặp những võ tướng, mưu sĩ vô danh, những câu chuyện về những thân phận nhỏ bé tàn khuyết trong thời đại phong kiến. Nhỏ nhưng không phụ, mỗi một số phận, một nhân vật trong  HPLN  đều là một nét chấm phá tạo nên nét chính họa “điên cuồng” của một thời đại. Biết bao quân lính Tây Lương chỉ vì nghe theo lời mê hoặc của bá chủ mà bỏ nhà bỏ cửa lao vào cuộc chiến đẫm máu. Hàng vạn người bị giết dễ dàng chỉ vì một bá chủ hay quân sư cho đó là điều hợp lý nên làm. Một cậu bé cố gắng thoát khỏi sự níu giữ của mẹ mình, lao ra chiến trường và ngay sau đó trở thành một trong hàng vạn tử thi nằm la liệt sau trận chiến. Biết bao con người, biết bao số phận đã tạo nên  HPLN  - một bức tranh nhuốm màu bi kịch về thời đại phong kiến như thế đấy…

C - Những bước đột phá:  Không bám sát vào chính sử, có thể nói Trần Mưu là người đầu tiên mà tôi biết, đặt lại vấn đề "tiếp cận lịch sử như thế nào". Lần đầu tiên, người đọc được thưởng thức những điều rất mới: quan điểm về những kẻ "hữu dũng vô mưu" trong lịch sử, quan điểm về quân tâm, về dao ngôn - những điều mà nếu chỉ đọc  TQDN  thì rất có thể bạn sẽ bỏ qua một cách rất đáng tiếc. Tại sao tôi dùng chữ “hợp lý và khoa học”? Vì đọc xong, người ta thấy hợp lý. Ừ nhỉ, đọc  HPLN  xong tôi buộc phải lật lại: một Đổng Trác béo phục phịch, vô dụng và tàn bạo như trong  TQDN  có thể nào lại hoành hành được như thế, chỉ bởi vì một tên Hà Tiến cùi bắp gọi y vào kinh chăng? Y gặp may thôi chăng? Đứng đầu thiên hạ, đâu phải chuyện lấy đồ chơi trong túi. Giả như y có tàn bạo, cũng phải tàn bạo như thế nào, mới có thể đứng đầu một cõi như thế. Và ấy là cách để Trần Mưu xây dựng nên một Đổng Trác cuồng bá, ngang nhiên chửi thẳng mặt bá quan rằng “tất cả các ngươi chỉ là một lũ heo vô dụng, vì sao ta làm loạn dễ thế này? Vì sao ta làm phản mà chẳng ai ngăn ta? Quốc gia đã bị bọn ngươi biến thành cái thứ gì rồi?” Và thế là, một Đổng Trác có khí chất bá chủ, mị hoặc được vô số quân sĩ đã ra đời. Lại lật lại nữa, Lưu Bị lấy được Từ Châu dễ thế chăng? Nhân nghĩa có ăn được không, mà Đào Khiêm ba lần nhường Từ Châu như thế? Trước khi gặp Gia Cát Lượng, Lưu Bị quân ít tướng ít và chẳng hề có quân sư nào bên cạnh, có thể trụ vững trước bao nhiêu chư hầu lực lượng hùng mạnh xung quanh, nếu như không có một mưu sĩ thực sự ở bên? Và thế, là một Trương Phi “ngoài thô trong tinh tế”, một “họa gia” của “Đào Viên họa phái” đã xuất hiện, như một quân sư âm thầm bên cạnh Lưu, Quan. Sử cũng không hề chép Dực Đức là kẻ bán thịt, lại có rất nhiều sách cho rằng ông rất sành cầm kỳ thi họa. Cơ sở cho những sáng tạo của Trần Mưu là ở đấy - vừa là tư duy khoa học, vừa nghiên cứu tư liệu từ nhiều nguồn. Quan trọng nhất là đọc xong, dù biết tác giả có thêm thắt, cường điệu…thì người đọc vẫn thấy nó hợp lý, nó khoa học – “Đó mới đúng là cách mọi chuyện đã diễn ra!” Viết truyện lịch sử mà để độc giả phải thốt lên như thế, là thành công rồi!

D - Những trang truyện về võ tướng:  Cũng như bất cứ truyện tranh nào viết về những anh hùng, bày mưu tính kế xong thì cũng phải đến lúc người anh hùng vác đao ra trận. Những trận chiến tay đôi (và có thể là " tag team ") giữa những võ tướng trong  HPLN  thực sự là một món ăn "thèm chảy nước miếng" mà độc giả nào cũng mong chờ. Phong cách chiến đấu trong  HPLN  được miêu tả rất chân thật. Những trường đoạn như tam anh chiến Lữ Bố, Quan Vũ Trương Phi phục Văn Xú Nhan Lương, Triệu Hỏa đấu Hứa Chử, Lữ Bố 2 lần  solo  cùng Tào quân, và đặc biệt là đoạn Lữ Bố đối đầu Quan Vũ luôn luôn mang lại cảm giác phấn khích cho người đọc. Gọn mà hiệu quả, không màu mè hoa mỹ; những đòn thế mà Trần Mưu đưa vào mỗi khung truyện chỉ đơn giản là một kích xỉa ngang, một đao bổ dọc. Ấy vậy mà người đọc đến ngây ngất mỗi khi được chứng kiến mỗi đường kích, mỗi thế đao ấy. Vì sao? Vì chiêu thức chân thật gần gũi và dễ cảm nhận, vì ánh mắt của kẻ cầm đao, vì cái thần toát ra từ thế đứng lẫm liệt của võ tướng, hay vì ánh hào quang vĩ đại của lý tưởng họ mang trên vai? Có lẽ vì tất cả. Võ tướng đối đầu, đó không chỉ là một trận đánh tay đôi. Là người cùng trên lưng ngựa, có ý chí và thực lực, có mộng tưởng và bá chủ của riêng mình; giữa võ tướng không chỉ là vấn đề giết nhau để giành chiến thắng, mà còn có mâu thuẫn về mặt quan điểm, sự dằn xé nội tâm, sự tự vấn trong mỗi đường đao mũi kiếm. Võ tướng muốn giết nhau, nhưng cũng kính trọng nhau. Trên chiến trường, họ là địch thủ người chết ta sống; nhưng trong một chừng mực nào đó, võ tướng cũng là tri kỷ của nhau, hiểu được lòng nhau. Cảnh tượng hai kẻ được cho là "hữu dũng vô mưu" Văn Xú và Lữ Bố chắp tay chào nhau quả thật làm người ta phải bật cười sảng khoái. "Anh hùng trọng anh hùng" - cách xây dựng võ tướng của Trần Mưu làm mọi thứ trở nên nhân văn hơn, nhân vật có chiều sâu hơn là vậy...

E - Xét riêng trên bình diện truyện tranh:   HPLN  đã chinh phục được những độc giả thuộc dạng “khắt khe” – như tôi chẳng hạn. Là một người vốn không có cảm tình với truyện tranh (dù có đọc khá nhiều – nhưng chỉ xem như đọc giải trí), nhưng sau một lần tình cờ đọc được vài trang truyện HPLN, tôi thật sự “muốn” đọc nó một lần đàng hoàng,  bởi tôi không nghĩ, kẻ vẽ đẹp như thế lại có thể là một tác giả tầm thường! Nét vẽ của  HPLN  không chỉ đẹp, còn thể hiện được khí chất của mỗi nhân vật, lại vô cùng đa dạng (cả ngàn nhân vật, không hề trùng lặp!). Trang phục và binh khí đều đẹp, phong phú, thể hiện sự đầu tư kỹ càng. Trần Mưu vẽ mắt cực kỳ có hồn, một cái liếc mắt, một cái trừng mắt, một ánh nhìn xa, một tròng mắt không phải màu đen của mãnh tướng Tây Lương như hổ báo…đều có thể giúp độc giả hình dung ra vô số những câu chuyện, những ẩn tình, những tâm tư, những điều sâu kín. Hiệu ứng cảm xúc nơi độc giả cũng được nhân lên gấp bội nhờ đây. Kích thước của nhân vật rất chuẩn và thực tế, không hề phóng đại (riêng nhân vật Hứa Chử lại là ngoại lệ). Ta sẽ không bắt gặp vai nam chính cao lêu nghêu, sẽ không có vai nữ với mắt to ơi là to và chân dài ơi là dài. Lẽ dĩ nhiên là nhân vật nào cũng được vẽ rất đẹp, nhưng không chỉ có thế. Trần Mưu sẵn sàng khoác lên họ bộ mặt thô ráp cần thiết để giúp người đọc hình dung rõ nét nhất về một thời chiến loạn điêu tàn, nơi con người ta vật vã để sống, để sinh tồn và để bảo vệ chính kiến của mình…

F - Một điều đáng được học hỏi từ Trần Mưu:  với những họa sĩ có ý định lồng ghép những triết lý, suy tư vào tác phẩm; thì ấy là những trang đen ở cuối chương. Tuy ít nhưng súc tích, những trang màu đen ấy luôn mở ra một không gian mới để người đọc suy ngẫm. Có khi là lời tác giả tự trào, có khi là tâm tư thầm kín của nhân vật, có khi chỉ là lời được lặp lại từ trước đó; màu đen ấy luôn làm các  fan  của HPLN phải đau đầu suy nghĩ, và lắm khi được nếm cảm giác vỡ òa vì hiểu được cái sâu sắc ở đây. Vừa mang tính tổng hợp lại vừa có tác dụng dự báo, những trang đen được dự đoán sẽ là một style mới mà rất có thể từ nay sẽ dần được những họa sĩ truyện tranh khác phải học tập.

G - Và những ảnh hưởng tích cực đến độc giả:  Nếu như những sản phẩm giá trị nhất là những sản phẩm có thể làm thay đổi thói quen của toàn bộ người tiêu dùng; thì có thể xem  HPLN  là tác phẩm truyện tranh lịch sử đã làm thay đổi thói quen đọc sách lịch sử và nghiên cứu lịch sử của cả một lớp người. Và rộng hơn, nó tác động tích cực đến cách nhìn nhận cuộc sống, cách đối nhân xử thế của những người thực sự có tâm huyết với nó. Cách tiếp cận lịch sử của Trần Mưu đã khơi gợi cảm hứng cho những thành viên yêu thích lịch sử nói chung và lịch sử Việt Nam nói riêng của Hội Hâm lập ra “bàn tròn sử Việt” – một sân chơi cho người yêu sử; với mong muốn lịch sử Việt Nam sẽ được biết đến nhiều hơn, được xem xét một cách khoa học hơn. Bởi, lịch sử chỉ là do kẻ chiến thắng viết nên; còn nhiệm vụ của người yêu sử chân chính là tìm ra sự thật khách quan và khoa học nhất.

5. Lời kết:

“Một ngày là bằng hữu, suốt đời là bằng hữu” – câu nói của Cổ Long tiên sinh có lẽ sẽ là phù hợp nhất cho các mem của Hội Hâm khi nói về  HPLN. Không yêu thì thôi, đã yêu thì sẽ yêu đến chết, đến suốt đời. HPLN  là thế, và  Hội Những Người Hâm Mộ Hỏa Phụng Liêu Nguyên  là thế. Khó mà nói cho hết được trong phạm vi một bài viết về cái tinh túy, cái hay, cái men gây nghiện của  HPLN. Nhưng tôi biết, mỗi thành viên trong Hội đều đã chọn cho mình một cách yêu khác nhau với HPLN. Với tôi, ý định cho một bài viết về  HPLN  như thế này đã được ấp ủ từ rất lâu, mãi đến bây giờ mới có cơ hội thực hiện. Xin cảm ơn Chủ Hội, cảm ơn tất cả mọi thành viên đã và đang góp sức xây dựng nên trang wiki về  Hỏa Phụng Liêu Nguyên  này. Chúc cho  Hỏa Phụng Liêu Nguyên  sẽ ngày càng có nhiều người đọc hơn tại Việt Nam, chúc cho Hội Hâm ngày càng lớn mạnh! Chào mừng những người bạn mới, đến với  Hỏa Phụng Liêu Nguyên  và đến với  Hội Hâm !

(Bài viết được xây dựng từ những comment của “Lưu Diệp” Nguyễn Anh Tuấn, “Trần Đăng” Nguyễn Đỗ Thuyên, “Tiểu Kiều” Thanh Du, “cựu Lữ Mông”  Pep Sama, “cựu Lữ Bố” Hoàng Hưng; được tổng hợp, bổ sung và chỉnh sửa bởi Nguyễn Đỗ Thuyên).