Con đường của Viên Phương

Ý nghĩa của sự sống là gì?

Là tiếc rẻ vinh quang của quá khứ?

Hay đối diện với khiêu chiến của tương lai ? Mỗi khi tôi nhìn gã tiểu tử ấy, nhìn  mái tóc bạch kim nổi bật lên giữa màu đỏ của vườn hoa trà ấy, nhìn gương mặt lạnh tanh đăm đăm vào tấm bia mộ, bất giác, những suy nghĩ bâng quơ ấy cứ lập lờ hiện về, bủa vây lấy trí óc. Cuộc đời định mệnh của hắn, con đường mà hắn đã đi, là một câu chuyện chịu ảnh hưởng nhiều từ nỗi ám ảnh từ ngàn xưa…

Để tôi kể cho các bạn nghe câu chuyện về Oedipus, là một trong những anh hùng nổi tiếng nhất và cũng bi kịch nhất trong thần thoại Hy Lạp. Oedipus là con trai của nhà vua Laius và hoàng hậu Jocasta thành Thebes (Hy Lạp). Ngay khi Oedipus còn nằm trong bụng mẹ, một nhà tiên tri đã bảo với vua Laius rằng, đứa bé này sẽ giết cha và lấy mẹ. Vua sợ quá, bèn sai người tâm phúc đem đứa bé lên núi giết đi. Nhưng người được vua sai thấy đứa bé kháu khỉnh dễ thương nên không nỡ giết mà vứt vào một hang đá trên núi rồi ra về. Một ông thầy tu ở nước bên cạnh đi hái thuốc, thấy đứa bé mặt mũi khôi ngô liền nhặt về nước mình và đem cho nhà vua không có con trai. Nhà vua nhận đứa bé giấu trong cung cấm và tuyên bố nó là con đẻ của mình. Đứa bé lớn lên khôi ngô tuấn tú, thông minh khác thường. Một hôm có nhà tiên tri đến bảo nó rằng : Mi sẽ là kẻ giết cha lấy mẹ ! Sợ quá, cậu ta bỏ cung cấm và trốn sang nước bên cạnh. Lúc này, xứ Thebes gặp một tai họa lớn, có một con nhân sư quái ác thường ra một câu đố oái oăm, ai không trả lời được thì nó xé xác. Vua Laius nghe tin, ông đi tới trả lời câu hỏi của nó, ở đây Oedipus gặp Laius, họ tranh cãi về hướng đi rồi Oedipus giết Laius mà không biết đó là cha của mình. Sau đó, Oedipus gặp nhân sư và trả lời được câu hỏi nổi tiếng : "Con gì sáng đi bằng 4 chân, trưa đi bằng 2 chân, tối đi bằng 3 chân." Oedipus trả lời “đó là con người”. Con nhân sư biết mình đã thua, nó đổ xuống bức tường mà chết. Vì lập được đại công nên theo tục lệ xứ Thebes, Oedipus được tôn lên làm vua sau đó cưới mẹ chàng làm vợ. Lời nguyền về việc Oedipus giết cha, cưới mẹ hoàn tất mà chàng không hay biết.

Ngày kia, có một hầu cận già của vua Laius đã cho biết Oedipus là kẻ giết vua cha, ông đau khổ, khi đó hoàng hậu Jocasta tự tử. Oedipus lấy cái trâm trên đầu hoàng hậu mà chọc đui mù mắt ông và bỏ đi. Oedipus sống trong sự đau khổ đến khi ông chết.

Câu chuyện về Oedipus là một câu chuyện bi kịch, nhưng cũng chính là ẩn dụ lâu đời mô tả cuộc chiến của con người chống  lại chính số phận của mình.

Rốt cuộc thì điều gì đã làm lời tiên tri oan nghiệt kia thành sự thật ?

Vua Laius muốn chạy trốn số phận nên đành tâm giết con mình, rốt cuộc cũng không tránh được số phận. Oedipus cũng chạy trốn số phận của mình,vô tình lại giết chết chính cha ruột của mình. Sự xuất hiện của con nhân sư vô tình đã thúc đẩy một bước quan trọng cho bi kịch của Oedipus thành sự thật, mỉa mai thay, nó là thành tựu lớn nhất đời anh và cũng dìm anh xuống địa ngục…

Còn Viên Phương, kẻ sinh ra trong gia đình quyền thế nhất thời bấy giờ, kẻ tài năng xuất chúng, đứng đầu Bát Kỳ cũng không thể chạy thoát khỏi số phận của mình… một số phận đã được viết trước khi hắn ra đời bởi người cha đầy dã tâm của hắn…

Viên Phương có tài hay bất tài?

Nếu Tiểu Trà còn sống, liệu hắn có thành ma vương không? Hay Tiểu Trà cũng sẽ chung số phận như Tôn Thục ?

Đó là hai nghi vấn mà chúng ta hay tranh cãi về nhân vật hư cấu nhưng rất đặc sắc này, mà để đánh giá đúng về một con người, không thể chỉ dựa vào kết quả một cách phiến diện. Cái cách Viên Phương xuất hiện lần đầu rất dễ gợi cho chúng ta về vai trò của nhân vật này. Một gương mặt thư sinh non choẹt, đứng cười khỉnh trong tiếng tung hô của thuộc hạ:

-Hay, công tử, diệu kế, diệu kế !

-Người ta nói Hứa Lâm là trí trùm thiên hạ, tiếc là không có duyên hội ngộ với tuyệt thế vô song.

Hắn đứng đó cười thỏa mãn với những lời tán dương vô nghĩa mà không để ý thấy bóng một người ở trên một nhánh cây gần đó  “Trí trùm thiên hạ đã bị công từ diệt trừ, toàn bộ kế hoạch của quân cướp lao lại nằm trong tính toán của công tử. Công tử nhà ta còn hơn cả tuyệt thế vô song!”

Ít lâu sau, người ta gặp kẻ đứng đầu Bát Kỳ nằm thảm hại ở ngoại thành Lạc Dương, trong tiếng cười nhạo của binh lính Đổng Trác. Kế hoạch đột kích bất ngờ nhằm đi trước một bước kế hoạch “thành hạ nhất tụ” của Đổng Trác, rốt cuộc lại biến Viên Phương thành trò cười, ngay cả chiêu cuối cùng ẩn mình hành thích Đổng Trác, rốt cuộc lại tôn thêm cho trí tuệ siêu phàm của Lữ Bố… Hãy nhìn lại lần xuất sơn đầu tiên của các kì nhân trong Bát Kỳ. Một Tuân Úc chỉ dùng miệng lưỡi đã thu phục hàng vạn dư đảng giặc khăn vàng cho Tào Tháo, một Quách Gia tạo ra nỗi kinh hoàng khủng khiếp cho kẻ thù, đốt một thành thu phục mười thành, một Giả Hủ rạng danh khi đánh bại Lữ Bố với “công tử hiến đầu”, một Lục Kỳ quái chiêu khiến Tào Tháo sống dở chết dở… Còn Viên Phương ? Lần xuất sơn đầu tiên của Viên Phương chỉ có thể tóm gọn trong hai chữ: thảm hại.

Khuôn mặt kênh kiệu, những mưu tính vụn vặt khiến người ta không mấy thiện cảm với Viên Phương trong lần đầu y xuất hiện. Nhưng ít ai để ý rằng, trước phút đột kích Lạc Dương, có một gã đứng lặng người giữa những tiếng tung hô quen thuộc, cầm trong tay một lá thư mà thốt lên rằng:  “Trù hoạch trong trướng nhưng quyết thắng ngàn dặm. Nếu không nhờ thất sư đệ báo tin “thành hạ nhất tụ”, mọi việc làm sao có thể nằm trong tính toán của ta được”.

Hắn trong cơn bĩ cực của nhục nhã, nằm bất động trong tiếng cười nhạo của quân thù vẫn rất kiên định rằng  “thân thể ta tuy nằm xuống, nhưng lòng ta không gục ngã, vì thế biết làm thế nào giữ được bình tĩnh trong nghịch cảnh, bình tĩnh sẽ nghĩ ra được mưu kế…”. Cũng chính hắn, khi mọi nguy hiểm đã qua đi, vẫn rất sáng suốt nhìn nhận kẻ thù nguy hiểm nhất của mình, Tư Mã công tử  “hoa đẹp luôn có gai, hơn nữa đây lại là đóa hoa đẹp nhất, nhưng đáng sợ nhất đàng sau đám người này là kẻ trồng hoa ghê gớm như quỷ thần !”.

Lần đầu tiên xuất sơn, Viên Phương như một con thú săn mồi ngơ ngác lần đầu chạy rông trong một thiên nhiên hoang dã, không lường trước được mọi bất trắc có thể gặp phải. Thế thì tại sao các kì nhân khác không mắc phải lỗi này? Ừ, thì có thể tại hắn ngu ngốc hoặc vì quá kiêu ngạo mà không lường hết sự việc. Cho dù có biện minh thế nào đi nữa, thất bại cũng đã là thất bại, nhưng cái cách mà hắn đứng lên sau thất bại bắt đầu khiến tôi chú ý đến hắn.

Kể từ sau sự kiện đó, Viên Phương yên lặng nhìn các sư đệ của mình phô diễn tài năng, ngấm ngầm toan tính mọi thứ, chờ một ngày rửa nhục. Mưu kế ở trận Hổ Lao Quan cho thấy mục đích thật sự mà Viên Phương khi hắn đẩy toàn bộ đại tướng của liên quân vào chỗ chết, nhằm ý định mượn tay Lữ Bố tiêu diệt toàn bộ kẻ thù ở phương Bắc, tạo bước chạy đà hoàn hảo đã chuẩn bị cho trận chiến quyết định: Quan Độ. Nhưng ở Quan Độ, Viên Phương không vội vã, hấp tấp như ở Lạc Dương, hắn đã thay đổi, đáp trả một cách từ tốn những mối nhục mà hắn đã chịu đựng. Đầu tiên, Viên Phương bày kế, dẫn dụ Tuân Úc phải tự thân chinh vào rừng, để rồi trúng tên suýt chết trong một trận chiến mà Tuân Úc hoàn toàn hụt hơi trước cách điều binh của Viên Phương. Kế đó, gã học trò mang mầm bệnh mà hắn gài vào kề cận Quách Gia từ lâu đã phát bệnh mà chết, đồng thời đẩy bệnh tình của Quách Gia thêm trầm trọng. Cuộc kích động quân khăn vàng ở Nhữ Nam mà Viên Phương giật dây khiến Giả Hủ buộc phải ở lại trấn thủ, đó là còn chưa kể Tư Mã Ý suýt chết khi Viên Phương đoán ra âm mưu ép Viên Thuật mà tương kế tựu kế cho người theo ám sát, nếu không có sự can thiệp bất ngờ của Lục Tốn, các bước đi chuẩn bị cho Quan Độ của y đã rất trọn vẹn. Từ một kẻ kiêu ngạo, Viên Phương giờ đã là một kẻ biết người biết ta mà trong đó, việc chia rẽ bộ tứ kì nhân của Tào Tháo cho thấy y đã đánh giá đúng thực lực của địch mà thực hiện âm mưu chia rẽ.

Chưa hết, lá thư nặc danh mà y gởi đi trước Quan Độ là nước cờ đặc sắc khi cân bằng lại thanh danh của hai phe trước khi giao chiến. Trước Quan Độ, tam công thế gia họ Viên chịu sự sỉ nhục nặng khi Viên Thuật tự xưng đế như tát vào thanh danh trung thần của họ Viên, chưa hết, bị Tư Mã Ý ép buộc, Viên Thuật buột phải tuyên bố ủng hộ Viên Thiệu xưng đế, như thêm dầu vào lửa trong cơn khủng hoảng thanh danh của họ Viên. Nhưng chỉ bằng một lá thư danh sách những kẻ có âm mưu hành thích Tào Tháo, Viên Phương bỗng cân bằng mọi thứ.

Trong lá thư đó ngoài những kẻ thực sự muốn giết Tào Tháo, còn có vô số kẻ được dựng lên mà có không ít người là yếu nhân quan trọng bên quân Tào. Trước tình thế đó, Tào Tháo buộc phải giết sạch đám người trong danh sách mà Đổng Thừa là kẻ đứng đầu, việc truy sát này đã chấm dứt những lời ca thán ở Hứa Đô nhưng từ đó Tào Tháo cũng mang ác danh “bắt thiên tử, sát hại trung thần” như Đổng Trác ngày xưa. Nhưng Tào Tháo không phải là kẻ duy nhất nhận được danh sách. Việc lá thư đến tay Trương Phi mà trong đó có cả tên của Lưu Bị, khiến Trương Phi buột phải tiến hành giết Xa Trụ đồng thời, đồng thời Lưu Bị buột phải rời khỏi phe Tào mà gia nhập quân Viên Thuật. Việc Lưu Bị, kẻ có danh tiếng lớn nhất trong hoàng tộc quy thuận, khiến cả tộc họ Viên có một chất keo kết dính, đoàn kết lại tạo nên một thế lực hùng mạnh nhất chuẩn bị nghênh chiến với quân Tào. Trước là trừ đi tộc trùng làm ô uế gia tộc Viên Thuật, sau dẫn dụ hoàng tộc quy thuận, ép Mã Đằng gây khó Tào Tháo từ phía sau, dụ Trương Phi phản loạn ở Từ Châu, không phí một binh một tốt, sắp xếp của Viên Phương đã hoàn thành. Quan Độ khai chiến sau đó còn chứng kiến chiến thắng của Viên Phương trước Quách Gia ở lĩnh vực mà Tứ Kỳ tự hào nhất: đánh trận. Chỉ bằng binh pháp của Viên Phương, Văn Xú đã khiến Quách Gia đại bại, ngay cả sau khi Văn Xú, Nhan Lương vong mạng, tướng cầm quân bị diệt hết, ấy thế mà với binh lực ít hơn, chỉ sử dụng phó tướng, Viên Phương cũng đã đánh bại Quách Gia bằng bí chiêu Phong hậu bát trận đồ, một cuộc trả thù không thể ngoạn mục hơn cho những mối nhục mà Nhất Kỳ từng gánh chịu.

Nhưng cái kết ở Quan Độ không như Viên Phương dự tính, y thất bại không phải bởi những kì nhân kia mà thua bởi tham vọng của một kẻ có tài năng, ẩn mình lâu ngày dưới trướng y: Dương Tu. Phải, sắp xếp Dương Tu ở cạnh Viên Phương là kế hoạch từ lâu của Quách Gia, nhưng việc ám sát Viên Phương, gián tiếp giết luôn Viên Thiệu là âm mưu của riêng Dương Tu nhằm leo lên nấc thang cao hơn trong lực lượng quân Tào.

Nói về Viên Phương ở Quan Độ có thể tóm tắt trong mấy chữ: mãnh hổ nan địch quần hồ. Một Viên Phương mạnh mẽ chiến thắng trong từng trận chiến tay đôi cũng không thể chiến thắng trong cuộc chiến: một đấu sáu này. Lần đầu tiên người ta chứng kiến Mạnh Đức binh pháp dưới sự thân chinh của chính Tào Tháo đấu ngang ngửa về trân pháp với Viên Phương, phía sau Tuân Úc dập tan các âm mưu phá hoại từ sau của Nhất Kỳ, một Tư Mã Ý ngấm ngầm cách ly, đục khoét từ bên trong Viên quân, một Quách Gia thống lãnh cả kế hoạch lớn, một Giả Hủ dẹp yên loạn lạc ở Nhữ Nam và chi viện quân lương kịp thời, và nhất là vai trò Dương Tu.

Viên Phương có thể khờ dại khi tin dùng Dương Tu, nhưng bên cạnh y không có mấy người đáng tin. Hắn không có một Tuân Úc phía sau để an định sự tranh chấp vốn có của họ Viên, với Viên Đàm, Viên Thượng luôn chực chờ tiêu diệt hắn. Mưu sĩ không nhiều, tướng cầm quân vốn đã ít lại còn bị diệt ít nhiều trước trận chiến, và điều quan trọng nhất, Viên Phương không thể thắng Quan Độ “quá sớm”. Tào Tháo còn, Viên Phương mới còn cầm quyền lực cao nhất trong Viên quân, việc quan trọng nhất của Viên Phương là phải thống nhất lại lực lượng, xóa sổ hết các phần tử đối nghịch, mà khi mục đích bại lộ, thất bại là điều không tránh khỏi.

Thất bại của Viên Phương, cuộc đời bi kịch của Viên Phương, chung quy cũng xuất phát từ kẻ tạo ra y: Viên Thiệu.

Dù muốn dù không, Viên Phương luôn gắn bó với Viên Thiệu theo một cách nào đó. Viên Phương có một mái tóc trắng thoát tục, dái tai dài như tai phật, nét chu sa giữa trán tạo nên nét thánh thiện, chỉ có đôi mắt mang dấu ấn của Viên Thiệu đã phá hết những nét hài hòa còn lại. Trần Mưu đã rất tinh ý trong cách tạo hình của Viên Phương lẫn cả hình tượng mà y được liên tưởng. Hạc vốn là loài thanh cao, không màng thế sự sao lại đi gắn ghép cho một ma vương đầy dã tâm? Mâu thuẫn, mâu thuẫn như chính tình yêu của Viên Thiệu dành cho Viên Phương. Kẻ thương con nhưng phải hủy hoại những thứ mà con yêu quý, kẻ trung thần nhưng lại ôm vọng bá chủ mà không dám để tiếng nhơ cho dòng họ, kẻ muốn lập nhưng không thể mà phải lập cho người, rốt cuộc thì y giúp con hay đang hại con ? Viên Thiệu đúng hay sai, câu trả lời có trong những phút hấp hối của Viên Phương. Nhiều người bị vẻ huyền ảo, lãng mạn trong giấc mơ về Tiểu Trà ở phút cuối cùng mà quên rằng Viên Phương đã nhớ về cha ruột của mình trước tiên. Viên Phương có thể là một kẻ ương bướng nhưng hắn là một kẻ biết suy nghĩ. Những câu nói năm nào ở Giang Đông vọng về bên tai hắn:

“Phương nhi ơi, trụ vương của ta ơi

Cháu quên rằng muốn duy trì sự vô lý của cháu khó khăn lắm không

Những năm tháng này, hoa không phải nói trồng là sẽ trồng được

Bởi vì mọi người đều trong cùng một giếng, thân bất do kỉ

Thiên hạ của ta, hoa của chúng, vốn là cùng một vật”

Người ta hay đặt câu hỏi: nếu còn Tiểu Trà, Viên Phương có thành ma vương không? Kẻ bảo không, người bảo có, rằng bảo khí chất ma vương không sớm thì muộn sẽ bộc phát, rằng Tiểu Trà đôi khi còn may mắn nếu không sẽ có một người bị “đạp” xuống nước như Tôn Thục…

Nếu ma vương sớm muộn cũng thành ma vương thì hà cớ gì Viên Thiệu phải giết chết Tiểu Trà ?

Và rằng người ta lên án Viên Phương bởi hành động đạp Tôn Thục xuống nước nhưng họ quên rằng Viên Phương chưa bao giờ thích loại hôn nhân chính trị, hắn vốn không có cảm tình gì với Tôn Thục và với một kẻ đã chuẩn bị giết chính cha ruột của mình thì một người con gái không thân thích, không tình cảm thì có nghĩa lí gì…

Viên Phương ngay lúc còn lưỡng lự giữa chuyện thiên hạ và chuyện tình cảm thì đã bị Viên Thiệu đặt vào con đường duy nhất còn lại. Có người từng tranh luận với tôi rằng: thế tại sao Phương không tự vẫn đi mà lại làm theo ý muốn của Thiệu? Nếu y tự vẫn, y không thể là một trong Bát Kỳ, những kẻ mưu trí mà cũng đầy ý chí chứ không phải thánh tình bạc nhược, và rằng y vốn có hai con đường dự định bước đi trong cuộc đời, rồi bất ngờ có kẻ phá đi một, hắn chỉ có thể bước đi trên con đường còn lại. “ Hoa của ta ơi hoa của ta

Mộng của người à mộng của người”

“Hoa” của Viên Phương, “mộng” của Viên Thiệu, hay nói xa hơn, đó là sự đụng nhau chan chát giữa mong ước của từng cá nhân này với mong ước của cá nhân còn lại trong một xã hội mà sự tương tác qua lại là không thể tránh khỏi. Viên Phương những tưởng có thể yên ổn sống ở trong vườn hoa của mình nhưng không kẻ nào có thể tồn tại bên ngoài thế cục hỗn loạn của thời đại ấy… nếu không phải là Viên Thiệu, cũng sẽ có kẻ khác đến đạp nát khu vườn mơ mộng ấy…đó là điều Thiệu muốn nói cho con mình hiểu, dù rằng ý chính của ông vẫn là muốn con trai mình thực hiện “mộng” của mình…

Viên Phương có trách Viên Thiệu không? Có, y thậm chí còn muốn giết chết cha của mình, nhưng y đã thừa nhận sự đúng đắn của cha mình từ rất lâu rồi, ngay cả khi ngồi trước mộ của Tiểu Trà…

“Tại ta tham luyến nữ sắc hay chìm đắm trong nồng ấm đã mất ?

Ta cười sự quả đoán của ông ta hay bội phục tầm nhìn xa của ông?”

Hắn hiểu và quyết định từ lâu. Bởi thế mới buột miệng “ Tiểu Trà, nàng không giận ta chứ?”, thế mới có chuyện “hoa trà từ đó khô héo, không còn đẹp nữa”, mới có “phụ thân yên tâm, phương nhi từ sớm đã thấu hiểu đạo sinh tồn”… phút cuối cùng của cuộc sống, con người ta thường thành thực với bản thân mình… Tiểu Trà như một lá bùa phong ấn ma khí của Viên Phương, là những tháng ngày tươi đẹp để y nhớ về những lúc y còn cảm thấy hạnh phúc, là chút vỗ về phút lâm chung, mơ về “hoa” để mà yên nghỉ… Trái với sự hoàn hảo, chuyên chính trong sự nghiệp đấu trí và thể hiện tài năng của Bát Kỳ, tôi chú ý và thích Viên Phương bởi hắn hội tụ đủ những tính chất và cả những rắc rối của người thường. Hắn có tham, sân, si, có ngông cuồng, có thất bại, có trưởng thành, có yêu, có hận, có tiếc nuối… Hắn đã có một cuộc đời như Oedipus, một cuộc đời không có chọn lựa, nhưng đã quyết định thôi “tiếc rẻ với vinh quang của khứ” mà “khiêu chiến với tương lai”, quyết định sống ngoạn mục hơn cho cuộc đời khốn nạn của mình…

Chỉ là...

...người không cam tâm làm lá xanh trong thiên hạ...

...cuối cùng cũng không thể đem hoa trồng khắp thế gian

Tác giả: Hoàng Hưng

Nguồn: Tản mạn về Bát Kỳ (kì 3): Con đường của Viên Phương, Fanpage HỘI NHỮNG NGƯỜI HÂM MỘ HỎA PHỤNG LIÊU NGUYÊN